fitness-food.pl zdrowa żywność

Artykuły

Czy praca zmianowa (w nocy) pogarsza stan zdrowia?

Każdej nocy w tym samym momencie jeden człowiek śpi smacznie w wygodnym łóżku, a drugi w pocie czoła i pełnym skupieniu pracuje wykonując swoje obowiązki. Jest wiele zawodów obejmujących pracę zmianową (głównie nocną) – od służb ratowniczych po hotelarstwo, handel detaliczny, aż po usługi. Jest to oczywiście potrzebne dla coraz bardziej wymagającego społeczeństwa. Czy ma to wpływ na stan zdrowia? Czy praca zmianowa jest ingerencją w rytm okołodobowy, który od zarania dziejów jednak sterował naszym życiem?

Jak się okazuje praca zmianowa ma niestety swoje konsekwencje zdrowotne. Pracownicy zmianowi są narażeni na zwiększone ryzyko chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca, choroby serca czy choroby przewodu pokarmowego [1]. W dużym stopniu niewłaściwe żywienie ogółem oraz w czasie pracy jest przyczyną tychże konsekwencji. Prawdopodobnie pracownicy zmianowi stosują źle zbilansowaną dietę (a przypominam, że dietę ma każdy, a nie tylko osoba, która stosuje określony plan żywieniowy), a także skłonności do pomijania posiłków, co może wiązać się z nadrabianiem brakującej energii kalorycznymi posiłkami w późniejszej części doby.

Ta skłonność do braku regularnego jedzenia może się wiązać także z rygorem panującym w miejscu pracy (np. możliwa tylko jedna przerwa) na co pracownik nie ma wpływu [2]. Specjaliści przyjrzeli się również, czy jest różnica w doborze makroskładników między osobami pracującymi na zmianę, a osobami pracującymi w standardowych godzinach pracy. Zauważono, że pracując na zmianę dana osoba je więcej tłuszczu oraz je mniej warzyw. Co więcej – przedłużający się staż w takim charakterze pracy generował wyższe spożycie kilokalorii wraz z upływającym czasem [3]. Jest to bardzo ważny wniosek pod kątem konsekwencji zdrowotnych takiej pracy.

Co jest przyczyną takich konsekwencji?

Pierwszą i najważniejszą z nich jest nieregularny czas snu, często za mało ilość snu i niezgodność czasu snu z rytmem okołodobowym. Zaburzony rytm okołodobowy może wpływać na wiele procesów fizjologicznych, w tym na generowanie głodu, a więc hormony z nim związane. To będzie miało swoje konsekwencje również w aspekcie trawienia.

Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Circadian_rhythm

Po drugie, jeśli chodzi o przygotowywanie zdrowych posiłków, niektórzy mają trudności z powodu ograniczonego (czasem jednak pozornie) czasu między zmianami. Często łatwiej jest kupić zapakowane gotowe posiłki i przekąski w przyzakładowym punkcie czy też zjeść w stołówce w miejscu pracy, która nie zawsze serwuje zdrowe, dobrze zbilansowanie posiłki. Co więcej, pracodawcy czasem udzielają zniżek pracownikom w niektórych sieciach np. fast food, stołówkach lub też zawierają umowy z firmami dostarczającymi posiłki (nierzadko wysokokaloryczne) do pracy.  Z punktu widzenia pracownika z jednej strony to bardzo wygodne, a przede wszystkim tanie i pozwala mu zaoszczędzić czas spędzany poza pracą. Z drugiej strony jakość i odżywczość gotowych dań może pozostawiać wiele do życzenia, co też bezpośrednio przyczynia się do samopoczucia i zdrowia pracownika.

Po trzecie, głód u osoby pracującej na zmianę jest często dyktowany i wymuszany czasem przerwy, a nie rzeczywistą fizjologiczną potrzebą organizmu. To rodzi ryzyko jedzenia więcej, niż dana osoba potrzebuje, co bezpośrednio przyczyni się do pojawienia się nadmiernych kilogramów. Dla tych, którym uda się znaleźć czas na przygotowanie zdrowej żywności może to i tak niczego nie przynieść dobrego, jeśli będziemy mieć przydzielone godziny posiłków i tym samym brak możności skonsumowania posiłków w sposób regularny. Może to prowadzić do spożywania słodkich pokarmów i napojów między obowiązkami jako strategia radzenia sobie ze zmęczeniem i potrzebą dostarczenia energii, jeżeli przerw na konsumpcję widelcem czy łyżką jest za mało.

Po czwarte, nie sposób nie wspomnieć o jakże ważnym czynniku jakim są emocje. Po długim, ciężkim dniu osoba czuje potrzebę zjedzenia czegoś, co dostarczy szybko energii jak np. czekolada lub też pozornie rozluźni napięcie np. kieliszek wina czy też butelka piwa. Większość z nas potrafi rozpoznać, kiedy potrzebujemy pocieszenia i ulgi po ciężkim dniu, a kiedy nie. Jeśli jednak osoba pracuje 7 dni z rzędu w nocy, ta potrzeba może łatwo stać się normą, czyli niezdrowym nawykiem żywieniowym. Często towarzyszy temu pobłażliwość i pewne przyzwolenie na wszystkie produkty spożywcze i posiłki wysokokaloryczne, ubogie w witaminy i mikroelementy wtedy, gdy dana osoba ma wolne albo rozpoczyna upragniony urlop, co tylko pogarsza problem.

Bycie pracownikiem zmianowym nie jest skazaniem na słabsze zdrowie. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że utrudnia zaspokajanie potrzeb. Rodzi to konieczność zastanowienia się nad własną dietą, bo to główny czynnik na jaki mamy wpływ w tej sytuacji. Do tego należy brać pod uwagę kwestię organizacji dnia, co znacznie ułatwi wyznaczenie czasu, w którym możemy przygotować zdrowy posiłek, co ograniczy wybór niekoniecznie zdrowych przekąsek. Zachęcałabym również taką osobę do włączenia stałej i regularnej aktywności fizyczną, jako profilaktyki zdrowia, które i tak pozostanie nadszarpnięte poprzez zaburzenie rytmu okołodobowego przez pracę w nocy.

Źródła:

[1] Neil-Sztramko SE, Pahwa M, Demers PA, Gotay CC. Health-related interventions among night shift workers: a crtitical review of the literature. Scandinavian Journal of Work Environment and Health. 2014;40(6):543-556.

[2] Fukumara T, Yoshita K, Tabata M. Associations among physical condition, life hour, and dietary intake male Japanese shift workers: physical condition and lifestyle survey of male Japanese shift workers. Sangyo Eiseigaku Zasshi. 2015;57:286-296.

[3] Knutson A, Andersson H, Berglund U. Serum lipoproteins in day and shift workers: A prospective study. British Journal of Industrial Medicine. 1990;47:132-134.

Autorką tego artykułu jest Karolina Gołaś. Doradca żywieniowy, studentka dietetyki, szczególnie zainteresowana dietetyką sportową oraz kliniczną. Wyznaje holistyczne podejście do człowieka poprzez zdrowe odżywianie, sport, sen, odpoczynek i równowagę psychiczną w celi poprawy sprawności i kondycji, samopoczucia, leczenia chorób dietozależnych i dolegliwości.

Po godzinach miłośniczka treningu siłowego, biegania i wszelkiej aktywności ruchowej. Prowadzi bloga Analityka Dietetyczna, lubi mięso i dobrą kawę ;)

Melatonina to substancja, dzięki której nasz rytm dobowym czyli aktywność w ciągu dnia i senność występują w zdrowej proporcji. Musimy być świadomi, że problemy ze snem i nasza forma obniżona mają także oddźwięk w innych obszarach naszego zdrowia – przejdź do sklepu:
https://www.fitness-food.pl/pozostale-suplementy/1660-melatonina-3mg-60-tabl-now-foods.html

1 Comment Czy praca zmianowa (w nocy) pogarsza stan zdrowia?

  1. Ania

    Kiedyś miałam przyjemność lub nieprzyjemność pracować na nocki i to był jeden z gorszych okresów w mojej aktywności zawodowej.

Leave A Comment